Południowe wybrzeże Krety w 6 dni: od Plakias do Chora Sfakion

Dlaczego wybrzeże Morza Libijskiego potrzebuje sześciu dni, a nie pętli

Południowe wybrzeże Krety nie zachowuje się jak północne. Nie ma tu jednej drogi biegnącej na całej długości, tak jak VOAK / E75 łączy Chanię, Rethymno, Heraklion i Agios Nikolaos. Zamiast tego wybrzeże Morza Libijskiego to seria zatok, do każdej z nich prowadzi osobna droga schodząca z gór, a przerwy między nimi wypełniają wąwozy, klify i Białe Góry, nie asfalt.

Podróż, która próbuje potraktować to wybrzeże jako jedną ciągłą trasę, kończy się frustracją; podróż, która akceptuje tę geografię, kończy się sześcioma spokojnymi, różnymi dniami. Ci, którzy wahają się między tym wybrzeżem a ruchliwszym pasem północnym, znajdą pełne porównanie w tekście północne czy południowe wybrzeże Krety.

Ta trasa biegnie z zachodu na wschód przez pierwsze pięć dni — Plakias i Damnoni, Preveli, Agia Galini i Matala — po czym w dniu 6. łamie ten wzorzec, wracając przez wnętrze wyspy do Loutro i Chora Sfakion, które leżą jeszcze dalej na zachód. Ten nawrót nie jest błędem w planowaniu.

Odzwierciedla fakt, że żadna droga nie łączy Matali ze Sfakią wzdłuż wybrzeża; jedyna droga wiedzie w głąb lądu. Potraktuj tę trasę jako uczciwą wobec tego faktu, zamiast oczekiwać gładkiego przejazdu ze wschodu na zachód, a sześć dni ułoży się dobrze. Najlepiej pasuje do okresu od maja do października: wybrzeże Morza Libijskiego jest spokojniejsze niż kurorty północnego wybrzeża, ale spora część jego pokoi, łodzi i tawern zamyka się na zimę, mniej więcej od listopada do marca, więc planuj tę podróż poza tym okresem.

Dni 1-2: Plakias i Damnoni

Plakias, na południowym wybrzeżu jednostki regionalnej Rethymno, jest bazą na pierwsze dwa dni — dawna wioska rybacka, dziś kameralny kurort, z długą szarą plażą i wystarczającą liczbą pokoi i tawern, by było wygodnie bez poczucia przeludnienia. Damnoni, kilka minut spacerem lub jazdy na wschód, jest mniejsze i spokojniejsze, z czystszą wodą i bardziej osłoniętą zatoką. Podziel te dwa dni między obie miejscowości: rano pływanie, w chłodniejszych godzinach spacer nadmorskim szlakiem łączącym Plakias z Damnoni i dalej z plażą Souda, a drugie popołudnie przeznacz na coś bardziej aktywnego, zanim tempo podróży przyspieszy w dniu 3.

Plakias leży też blisko wiosek na wzgórzach za nim, a jednym z przyjemnych sposobów na spędzenie tu popołudnia jest siodło zamiast pieszej wędrówki — lekcja jazdy konnej przez okolicę powyżej Plakias pozwala pokonać teren niedostępny dla wynajętego samochodu, w tempie odpowiednim na pierwszy pełny dzień. Podróżni, którzy wolą dłuższy, prowadzony spacer, mogą zamiast tego rozważyć pieszą wycieczkę z przewodnikiem po szlakach wokół Plakias, która przecina te same wzgórza z innej strony.

Zostań w Plakias na dwie noce. To jedyna baza na tej trasie z prawdziwym wyborem pokoi i restauracji, a każdy kolejny przystanek jest w zasięgu jednodniowej wycieczki, więc nie ma powodu skracać pobytu do jednej nocy.

Dzień 3: Preveli i wąwóz Kourtaliotiko

Preveli leży drogą około 14 km na wschód od Plakias, ale samo miejsce wystarcza na cały dzień. Zacznij od wąwozu Kourtaliotiko, do którego droga gwałtownie schodzi z szosy Rethymno-Plakias w kierunku wybrzeża; krótki spacer od pobocza daje widok na wąwóz bez konieczności pełnego zejścia. Stamtąd jedź dalej do klasztoru Preveli, czynnego klasztoru z obowiązującym strojem — zakryte ramiona i kolana — i niewielkim muzeum, zanim zejdziesz na samą plażę palmową Preveli; pełny opis obu przystanków znajdziesz w przewodniku klasztor Preveli i plaża palmowa.

Warto znać prawdziwą historię gaju palmowego w Preveli, opisaną szerzej w tekście gaj palmowy Preveli spalony w 2010, zanim się tam dotrze. Spłonął w pożarze w 2010 roku i od tego czasu odrasta; to palma Phoenix theophrasti, gatunek występujący niemal wyłącznie na Krecie, którego największe skupisko rośnie w Vai na dalekim wschodzie wyspy. To, co widzą dziś odwiedzający, to odrodzenie, nie nietknięty las, a świadomość tego czyni zejście na plażę ciekawszym, nie mniej ciekawym. Na plażę można dotrzeć pieszo stromą ścieżką albo małą łodzią, która w sezonie kursuje z pomostu.

Dla podróżnych, którzy wolą mieć wąwóz i plażę zorganizowane w jeden dzień bez martwienia się o parkowanie i godziny, wycieczka z przewodnikiem łącząca wąwóz Kourtaliotiko i plażę Preveli oferuje dokładnie taką trasę minibusem, a prywatna wersja — prywatna wycieczka do wąwozu Kourtaliotiko, Preveli i plaży Kalypso

— dodaje przystanek na spokojniejszej sąsiedniej plaży Kalypso dla grup, które chcą ustalać własny harmonogram.

Wróć na trzecią noc do Plakias albo, jeśli dzień się przeciągnął, jedź wieczorem dalej do Agia Galini — oba warianty się sprawdzają, bo dalszy dojazd do Agia Galini jest łatwy w obu przypadkach.

Dzień 4: Agia Galini

Przenieś bazę do Agia Galini, dalej na wschód wzdłuż tego samego odcinka wybrzeża Morza Libijskiego. Z Preveli nie prowadzi bezpośrednia droga nadmorska; trasa biegnie w głąb lądu przez Koxare i Akoumia, zanim znów zejdzie do wody, to około 30-35 km i zdecydowanie mniej niż godzina jazdy. Agia Galini to niewielkie miasteczko portowe zbudowane na zboczu wzgórza, z wciąż widoczną czynną flotą rybacką obok ruchu turystycznego, i plażą raczej funkcjonalną niż efektowną — to baza na ten odcinek wybrzeża, nie jego główna atrakcja.

Popołudnie przeznacz na zadomowienie się i spacer po porcie, a cały dzień potraktuj jako celową przerwę między bardziej wymagającymi dniami po obu jej stronach. Agia Galini sprawdza się też jako baza do wypadu w głąb lądu do Phaistos i Gortyny następnego ranka, jeśli czas pozwoli, przed kontynuacją do Matali, bo oba miejsca leżą na równinie Messara kawałek na północ.

Dzień 5: Matala

Matala, nad Zatoką Messara, to krótki dalszy odcinek z Agia Galini — poniżej 30 km, w większości przez równinę, nie przez góry, więc to najłatwiejszy przejazd całej podróży. Matala znana jest z piaskowcowych jaskiń wykutych w klifach nad plażą, używanych w starożytności jako grobowce, a później, na krótko, jako nieformalne schronienie przez podróżników z lat 60. XX wieku; dziś to ogrodzone, biletowane stanowisko, a nie miejsce do biwakowania — szerzej opisane w przewodniku jaskinie Matala i Czerwona Plaża. Plaża poniżej jest niewielka i często zatłoczona w południe, więc lepszą porą są godziny poranne.

Matala leży też blisko stanowisk minojskich i rzymskich na równinie Messara — Phaistos był drugim po Knossos pałacem minojskim, a Gortyna, nie Knossos, była rzymską stolicą wyspy, jak tłumaczy przewodnik Phaistos i Gortyna: ruiny Messary — i którekolwiek z nich stanowi dobre uzupełnienie na pół dnia, jeśli dzień 4. był lżejszy.

Dla dzikszego kontrastu wobec jaskiń i tłumów, wąwóz Agiofarago na południe od równiny Messara schodzi do małej, odosobnionej plaży dostępnej tylko pieszo; wędrówka z przewodnikiem przez wąwóz Agiofarago z Matali obejmuje zejście i powrót dla podróżnych, którzy wolą nie szukać samodzielnie polnej drogi i punktu startowego. Ci, którzy chcą połączyć Agia Galini i Matalę z rzutem oka na starówkę Rethymno po drodze, mogą też rozważyć jednodniową wycieczkę do miasta Rethymno z Agia Galini i Matali jako inny sposób wykorzystania tego etapu podróży.

Dzień 6: Loutro i Chora Sfakion — przez wnętrze wyspy, nie na wprost

To dzień, który łamie wzorzec poprzednich pięciu, i tak też należy go zaplanować. Loutro i Chora Sfakion leżą na wybrzeżu regionu Sfakia, na zachód od Plakias i daleko na zachód od Matali — ale żadna droga nadmorska nie łączy ich z równiną Messara. Białe Góry i ciąg wąwozów blokują jakąkolwiek bezpośrednią trasę wzdłuż brzegu.

Jedyna droga do Sfakii z Matali wiedzie z powrotem w głąb lądu: na północ przez równinę Messara, potem na zachód i znów na północ w stronę Rethymno, zanim skręci na południe przez Vrysses i zejdzie górską drogą, mijając wąwóz Imbros, opisany osobno w przewodniku po wąwozie Imbros, do Chora Sfakion. Zaplanuj około 2,5 do 3 godzin jazdy na ten odcinek, więcej, jeśli robisz przystanki po drodze, i potraktuj go jako dzień transferowy, nie widokowy dodatek.

Do Chora Sfakion prowadzi droga; do Loutro nie. Obie wioski są blisko siebie drogą morską i nadmorskim szlakiem pieszym, ale do Loutro dociera się wyłącznie łodzią z Chora Sfakion albo pieszo, nigdy samochodem — zasada, którą szerzej tłumaczy tekst Loutro, wioska bez drogi, ta sama, która kształtuje całe południowe wybrzeże, tu skondensowana do jednej zatoki. Zatrzymaj się na noc w Chora Sfakion i weź krótki rejs łodzią do Loutro na spacer wzdłuż jego bezsamochodowego nabrzeża i kąpiel.

Wybrzeże Sfakii łączy się dalej na zachodzie tymi samymi małymi promami, które obsługują Agia Roumeli, punkt wyjścia z wąwozu Samaria, oraz Sougię i Palaiochorę za nim — razem tworzą jedyną prawdziwą sieć transportową na tym odcinku południowego wybrzeża, bo droga kończy się w Chora Sfakion. Dwie opcje z przewodnikiem pozwalają najlepiej wykorzystać ten dzień bez konieczności samodzielnego planowania rozkładów promów: jednodniowa wycieczka na plażę Glyka Nera, do Loutro i Sfakii łączy plaże dostępne tylko od strony morza z samym Loutro, a wycieczka do wąwozu Aradena i Loutro z opcjonalnym odbiorem dodaje zejście przez dramatyczny wąwóz Aradena, który schodzi do wybrzeża tuż nad Loutro.

Południowe wybrzeże w skrócie

Dzień	Baza / przystanek	Odległość od poprzedniego	Rodzaj drogi
1-2	Plakias i Damnoni	— (przylot do Chanii lub Heraklionu, dojazd na południe)	Górska droga z północnego wybrzeża
3	Preveli (wycieczka z Plakias)	~14 km w jedną stronę	Kręta droga wybrzeżno-górska
4	Agia Galini	~30-35 km	W głąb lądu przez Koxare i Akoumia
5	Matala	~25-30 km	Przez równinę Messara
6	Chora Sfakion, łodzią do Loutro	~140-160 km	W głąb lądu przez Rethymno i Vrysses — bez drogi nadmorskiej

FAQ: jazda wybrzeżem Morza Libijskiego w sześć dni

Czy wzdłuż całego południa Krety biegnie droga nadmorska?

Nie. Wybrzeże Morza Libijskiego to ciąg oddzielnych zatok i wiosek połączonych drogami, które wspinają się w głąb lądu przez góry, a nie ciągła trasa wzdłuż brzegu. Planuj czas jazdy według drogi, którą faktycznie pojedziesz, a nie odległości w linii prostej na mapie.

Czy tę trasę da się przejechać bez wynajętego samochodu?

Częściowo tak, korzystając z autokarów KTEL na liniach Rethymno-Plakias i Rethymno-Agia Galini-Matala oraz sezonowych promów między Chora Sfakion, Loutro i Agia Roumeli, ale połączenia są rzadkie, a samochód realnie oszczędza czas w dniach 3 i 6.

Dlaczego dzień 6. wraca przez wnętrze wyspy zamiast jechać prosto do Loutro?

Między Matalą a Sfakią nie ma drogi nadmorskiej. Jedyna droga na zachód wiedzie w głąb lądu, zwykle przez Rethymno i Vrysses do Chora Sfakion; do samego Loutro nie prowadzi żadna droga i dociera się tam stamtąd łodzią lub pieszo.

Kiedy południowe wybrzeże jest najlepsze, a kiedy zamiera?

Od maja do października trwa sezon. Od listopada do marca wiele tawern, pokoi i łodzi na południowym wybrzeżu zamyka się na zimę, więc ta sześciodniowa trasa to w praktyce plan od maja do października.

Czy południowe wybrzeże jest lepsze od północnego, gdy wieje meltemi?

Ogólnie tak. Meltemi to letni wiatr północny, a wybrzeże Morza Libijskiego, leżące po południowej stronie gór, bywa spokojniejsze i cieplejsze niż Chania, Rethymno czy Heraklion w dni, gdy wiatr się wzmaga.

Czy plażę palmową w Preveli i wąwóz Kourtaliotiko da się zobaczyć jednego dnia?

Tak. Droga do wąwozu i plaża leżą blisko siebie na tym samym odcinku wybrzeża przy klasztorze Preveli i zwykle robi się je jako jeden dzień wypadowy z Plakias lub po drodze do Agia Galini.

Czy Matala to tylko jaskinie, czy baza oferuje więcej?

Jaskinie w Matali i Czerwona Plaża to główna atrakcja, ale miasteczko leży na szerszej równinie Messara blisko Phaistos i Gortyny, więc sprawdza się też jako baza do krótkiej wycieczki w głąb lądu przed kontynuowaniem trasy wybrzeżem.